پس أولى آن است كه هر روزى كه محتمل باشد كه ماه مبارك رمضان باشد روزه بگيرد استحبابا . ب ) احكام صوم * مبحث اوّل در علامت دخول ماه رمضان است . وآن چند چيز است : اوّل : ديدن هلال است . پس واجب مىشود روزه بر هر كه ماه را ببيند به يقين ، هر چند هيچ كس ديگر نديده باشد وهرگاه شهادت بدهد به ديدن شهادت أو را رد كنند ، وهمچنين در هلال عيد واجب مىشود إفطار به همين نحو . وهرگاه چنين شخصي افطار كند بر أو قضا وكفّاره لازم است . وهرگاه در عيد روزه بدارد گناهكار است . بدان كه هرگاه در شهري يا مكاني ببيند ودر شهر ديگر نبيند ، پس اگر شهرها ومكانها متقاربند مثل عراق وبغداد حكم همه يكى است . واگر متباعدند مثل حجاز وبغداد وخراسان ، پس هر يك آنها حكم خود را دارند . ومراد از تباعد در نزد علماى ما اين است كه به سبب دورى مطالع ومغارب كواكب مختلف شود . به سبب اينكه اختلاف مطالع منشأ اختلاف رؤيت مىشود ؛ چون اصحّ اين است كه زمين كروى است ، پس ستاره‌ها در بلاد شرقيّه زودتر طلوع مىكنند از بلاد غربيّه ودر بلاد غربيّه ديرتر غروب مىكنند از بلاد شرقيّه وچون مادامىكه ماه نزديك به آفتاب است نور أو نمايان نمىشود ، در بلاد شرقي كه آفتاب زودتر غروب مىكند هنوز ماه اين قدر از آفتاب دور نشده كه نور أو نمايان شود ، پس رؤيت حاصل نمىشود . وامّا در بلاد غربى كه آفتاب ديرتر غروب مىكند ، زمان حركت ماه طول مىكشد كه از آفتاب آن قدر دور مىشود كه نور آن نمايان مىشود ورؤيت حاصل مىشود . وفخر المحقّقين گفته است كه هر بلد غربى كه به مقدار هزار ميل - كه سيصد وسى وسه فرسخ وثلث فرسخ است - دور باشد از بلد شرقي ، آفتاب يك ساعت ديرتر غروب مىكند از آن بلد شرقي . « 1 »

--> ( 2 ) * . أحكام صوم ، ص 83 - 97 ، بر أساس نسخهء خطى شماره 8246 كتابخانهء آية الله مرعشى رحمه اللّه . ( 1 ) . إيضاح الفوائد ، ج 1 ، ص 252 .